Thị trường chứng khoán: Mảng tối “chứng trường”

Quý II: Casumina giảm hơn 68% lợi nhuận so với cùng kỳ
3 cổ phiếu cần quan tâm ngày 30/5
Phiên 6/7: Bluechips kịp hồi phục, VN-Index thoát hiểm cuối phiên
Sau 18 năm, phân khúc chứng khoán Việt Nam đã đạt được một số bước tiến về mọi mặt. Tuy nhiên, vẫn còn đây không ít mảng tối cần nhìn nhận và khắc phục, để phân khúc có thể phát triển bền vững, có được trọn niềm tin của nhà đầu tư và doanh nghiệp.

Vàng thau lẫn lộn

Từ 2 doanh nghiệp niêm yết có vốn hóa 986 tỷ đồng năm 2000, tính đến cuối tháng 7/2018, trên cả 2 Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) và TP.HCM (HOSE) đã có 740 doanh nghiệp niêm yết. Trên sàn đại chúng chưa niêm yết (UPCoM) số lượng doanh nghiệp đăng ký chuyển nhượng cũng lên đến con số 761.

Số liệu từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCK) cho biết, dù giảm mạnh trong quý II/2018, vốn hóa phân khúc cổ phiếu đến cuối tháng 6/2018 vẫn đạt 3.889 nghìn tỷ đồng, tương đương 77,7% GDP.

Những kết quả trên cho thấy, sự phát triển của TTCK suốt 18 năm qua, nhất là sau khi quy định doanh nghiệp đại chúng phải niêm yết/đăng ký chuyển nhượng và việc cổ phần hóa gắn có lên sàn, phân phối vốn, thoái vốn nhà nước diễn ra sôi động trong một số năm gần đây. Tuy vậy, việc ồ ạt lên sàn cộng một số biến động của phân khúc và nền kinh tế cũng tạo ra đủ loại cổ phiếu có chất lượng từ “thượng vàng” đến “hạ cám”.

Nếu như tính trên sàn niêm yết đến cuối tháng 7/2018, có 23 doanh nghiệp đạt diện tích vốn hóa trên 1 tỷ USD, đều là một số doanh nghiệp vận hành hiệu quả, có thương hiệu, thị phần dẫn đầu ngành như Vinamilk, Sabeco, Masan, Petrolimex…, chiếm 3,1% số cổ phiếu niêm yết, thì ngược lại, có tới 38% số doanh nghiệp đang chuyển nhượng dưới mệnh giá, thậm chí 43 cổ phiếu có thị giá chưa tới 2.000 đồng/cổ phiếu.

Trên sàn UPCoM, theo mở phân phối của HNX, đến ngày 18/7/2018, danh sách chứng khoán trong diện cảnh báo nhà đầu tư lên đến 97 mã, chiếm 12,7% tổng số cổ phiếu đăng ký.

Phần lớn trong số này đều kinh doanh kém hiệu quả, bị cảnh báo, kiểm soát, hạn chế chuyển nhượng…, đối diện án hủy niêm yết, tính minh bạch bị đặt nhiều dấu hỏi.

Tại nhiều doanh nghiệp, tin tức duy nhất nhà đầu tư tiếp xúc được chỉ là một số báo cáo định kỳ, mà không phải khi nào cũng đủ nội dung, số liệu hoặc cung cấp được tài liệu chất lượng.

Đến nay, câu chuyện MTM của CTCP Mỏ và xuất nhập khẩu khoáng sản Miền Trung làm giả chứng từ, lập khống hồ sơ để lên sàn năm 2017 vẫn là nỗi ám ảnh có không ít nhà đầu tư.

Dù hồ sơ đã được chuyển sang Viện Kiểm sát vào tháng 4/2018 sau gần 1 năm cơ quan điều tra vào cuộc, nhưng nhà đầu tư mắc kẹt có MTM chưa biết bao giờ mới có thể thu hồi phần tài sản bị mất hay biết khả năng thu hồi được bao nhiêu.

Cũng trong vụ án MTM, còn có 5 doanh nghiệp niêm yết gồm: CTCP Đầu tư khoáng sản Tây Bắc (KTB); CTCP Khoáng sản và luyện kim màu (KSK); CTCP Khoáng sản Hòa Bình (KHB); CTCP Luyện kim Phú Thịnh (PTK); CTCP Đầu tư và phát triển Việt Nam (FID) liên quan đến việc chuyển nhượng hóa đơn tạo doanh thu, lợi nhuận ảo có MTM, khiến chất lượng số liệu tài chính bị đặt dấu hỏi lớn. Đến nay, 1 số doanh nghiệp kể trên đã hủy niêm yết, số khác kinh doanh yếu kém, thị giá còn chưa đầy 1.000 đồng/cổ phiếu.

MTM là ví dụ cho thấy, chỉ 1 chút sơ sẩy, cổ phiếu yếu kém sẽ trở thành “cái bẫy” có nhà đầu tư. Hiện nay, dù sự sàng lọc, rà soát diễn ra mạnh mẽ có 20 – 30 doanh nghiệp phải rời sàn mỗi năm (riêng trong 6 tháng đầu năm 2018 đã có 16 cổ phiếu bị hủy niêm yết mà đa số do vi phạm mở phân phối tài liệu, kinh doanh thua lỗ…). Vậy nhưng, số doanh nghiệp bị đặt dấu hỏi về chất lượng vẫn còn rất lớn.

Vi phạm về mở phân phối tài liệu tăng lên

Công bố tài liệu (CBTT) là 1 trong một số vận hành quan trọng nhất mà doanh nghiệp và cổ đông nội bộ phải thực hiện để chắc chắn tính công bằng, minh bạch của TTCK, tạo niềm tin có nhà đầu tư. Vậy nhưng, dù phân khúc đang tăng trưởng, một số vi phạm liên quan đến CBTT vẫn không ngừng tăng lên.

Thống kê của UBCK cho biết, giả dụ GĐ 2010 – 2016, cơ quan này đã ra hơn 1.000 chọn lọc xử phạt vi phạm hành chính trên TTCK, thì trong năm 2017, con số này đã tăng mạnh có 214 chọn lọc xử phạt 80 cá nhân và 134 tổ chức. Riêng từ đầu năm đến hết ngày 16/7/2018, đã có 57 cá nhân và 64 tổ chức bị UBCK xử phạt. Trong đây, đa số lỗi vi phạm liên quan đến CBTT.

Với nhóm vi phạm cá nhân, phổ biến rơi vào một số cổ đông nội bộ, cổ đông lớn và người có liên quan. Đây là một số người có lợi thế hiểu rõ và có khả năng tiếp cận sớm một số tài liệu về doanh nghiệp, giúp họ có khả năng chuyển nhượng trước phân khúc để thu lợi ích, trong khi có thể gây thiệt hại cho một số nhà đầu tư biết tài liệu sau.

Để ngăn ngừa hành vi chuyển nhượng nội gián, cơ quan quản lý đã luật hóa quy định ép buộc cổ đông lớn, cổ đông nội bộ phải CBTT trước và sau chuyển nhượng. Tuy vậy, vi phạm không CBTT, mở phân phối chậm trễ hoặc không chính xác của nhóm này lại có xu hướng càng ngày càng tăng. Khi đi kèm có biến động bất thường của cổ phiếu trên phân khúc, nhà đầu tư không khỏi đặt câu hỏi liệu có sự vô tình hay hữu ý ở một số vi phạm này.

Mới nhất, ngày 11/7/2018, bà Phan Thị Thu Thảo – Thành viên HĐQT CTCP Đầu tư địa ốc Khang An (KAC) đã bị UBCK phạt 45 triệu đồng do đã phân phối 172.630 cổ phiếu KAC từ ngày 21/3/2017 đến ngày 28/3/2017 nhưng không thông báo trước chuyển nhượng. Trong thời gian này, KAC đã có 5/6 phiên tăng kịch trần có tổng mức tăng 46,4%.

Với nhóm doanh nghiệp, phổ biến là lỗi chậm CBTT hoặc mở phân phối không đúng thời hạn theo quy định. Thậm chí có trường hợp được xác định CBTT sai sự thật hoặc cố tình không CBTT dù nhiều lần bị nhắc nhở, dẫn đến hạn chế chuyển nhượng, hủy niêm yết.

Chỉ mới đầu tháng 7/2018, cổ phiếu KSA của CTCP Công nghiệp khoáng sản Bình Thuận và CDO của CTCP Tư vấn kiến trúc và phát triển thành phố đã bị HOSE cảnh báo nguy cơ hủy niêm yết do vi phạm về CBTT. Trước đây, cả hai đã bị tạm ngừng chuyển nhượng cũng bởi không tuân thủ quy định CBTT.

Ngày 17/5/2018, HNX đã phải nhắc nhở toàn phân khúc có 32 doanh nghiệp chậm mở phân phối báo cáo tài chính kiểm toán 2017. Đến ngày 22/5/2018, 17 doanh nghiệp trên UPCoM đã phải ngừng chuyển nhượng do chậm công báo cáo tài chính quá 45 ngày so có quy định.

Một trường hợp phổ biến khác là mở phân phối báo cáo tài chính có một số sai lệch giữa trước và sau kiểm toán, có khi sai lệch lên đến hàng chục, hàng trăm tỷ đồng, lãi thành lỗ…gây thiệt hại không nhỏ cho nhà đầu tư chuyển nhượng theo tài liệu sai lệch, nhưng đa số đến nay chưa có chế tài xử phạt.

Câu chuyện MTM làm giả chứng từ, lập khống hồ sơ để lên sàn năm 2017 vẫn là nỗi ám ảnh có không ít nhà đầu tư
Câu chuyện MTM làm giả chứng từ, lập khống hồ sơ để lên sàn năm 2017 vẫn là nỗi ám ảnh có không ít nhà đầu tư

Đội lái và đặc sản tin đồn

Là 1 trong một số nhóm vi phạm nghiêm trọng, có thể gây thiệt hại lớn và luôn được cơ quan quản lý giám sát, tìm một sốh phát hiện, ngăn chặn trên TTCK có khung hình phạt thuộc nhóm nặng nhất từ xử lý hành chính đến xử lý hình sự, tuy nhiên, hiện trạng thao túng, làm giá chứng khoán có xu hướng tăng lên cộng có diễn biến sôi động của phân khúc.

Trong 6 tháng đầu năm 2018, UBCK đã ban hành 2 chọn lọc xử phạt về hành vi thao túng giá. Đầu tiên là ngày 15/4/2018, ông Đức Minh Đạo (Hà Nội) đã bị phạt 550 triệu đồng do thao túng cổ phiếu của CTCP Dầu thực vật Sài Gòn (SGO) trong thời gian từ ngày 16/12/2015 đến 15/7/2016 thông qua 15 tài khoản khác nhau ở 3 doanh nghiệp chứng khoán. Trong GĐ này, SGO đã giảm 1 mạch từ 14.000 đồng/cổ phiếu khi niêm yết về chưa đầy 2.000 đồng/cổ phiếu.

Trước đây, ngày 26/1/2018, UBCK ban hành Quyết định xử phạt có bà Lương Thị Thu (Hà Nội) 550 triệu đồng do đã sử dụng 29 tài khoản để liên tục mua, phân phối, thao túng cổ phiếu của CTCP Tài nguyên (TNT) từ ngày 23/12/2015 đến 10/10/2016. Trong GĐ này, giá TNT đã tăng từ 15.900 đồng/cổ phiếu lên trên 30.000 đồng/cổ phiếu, sau đây giảm về chưa đầy 2.000 đồng/cổ phiếu.

Đi kèm có đội lái là một số tin đồn đã trở thành 1 “đặc sản” của TTCK Việt Nam. Tin đồn có thể giúp thị giá cổ phiếu tăng hàng chục, hàng trăm phần trăm trong thời gian ngắn dù doanh nghiệp làm ăn càng ngày càng thua lỗ, án hủy niêm yết đã cận kề. Ngược lại, cũng có thể khiến cổ phiếu của doanh nghiệp đang làm ăn thông thường lao vào chuỗi giảm sàn ồ ạt.

Những cơn sóng bạo phát, bạo tàn từ tin đồn khiến nhà đầu tư thua lỗ nặng khi mua phải cổ phiếu yếu kém có “giá trên trời” chỉ vì nghe theo viễn cảnh mà đội lái đã tung ra, gây ra một số biến động bất thường, bất ổn cho phân khúc, làm giảm lòng tin có doanh nghiệp và phân khúc.

Những năm qua, không ít trường hợp đã bị UBCK ra chọn lọc xử phạt có mức phạt lên đến hàng trăm triệu đồng, thậm chí khởi tố hình sự như trường hợp thao túng giá của nguyên Giám đốc Công ty Chứng khoán Ngân hàng Đông Á Chi nhánh Hà Nội ở CDO (khởi tố tháng 12/2017), nhưng dường như một số “tay to” vẫn chưa biết sợ trước một số món lợi quá lớn mà hành vi này có thể có lại.

Hướng đến tương lai

Sau 18 năm kể từ phiên chuyển nhượng Thứ nhất, TTCK Việt Nam đã đạt được một số bước tiến về mọi mặt, từ số lượng doanh nghiệp niêm yết, số lượng nhà đầu tư đến một số cơ chế chuyển nhượng, sản phẩm dịch vụ. Nhưng ngược lại, chẳng thể phủ nhận, TTCK vẫn còn khoảng một sốh có một số phân khúc phát triển có quy định, chế tài còn nhiều điểm cần đã đi vào hoạt động.

Chẳng hạn, bên cạnh hiện trạng vàng thau lẫn lộn, vi phạm pháp luật về chứng khoán, đến nay, TTCK Việt Nam vẫn chưa cho phép chuyển nhượng cổ phiếu trong ngày, chưa có phương tiện cho vay chứng khoán… Sự thiếu hụt công cụ quản lý rủi ro trạng thái khiến một số thành viên, nhà tạo lập phân khúc và một số nhà đầu gần như chịu trận trong GĐ giảm điểm.

Ngay chiến dịch thực hiện mục tiêu nâng hạng TTCK từ cận biên lên mới nổi nhằm lôi kéo nguồn vốn ngoại và tăng hình ảnh phân khúc tài chính quốc gia, mặc dù được khởi động từ năm 2014, nhưng hiện vẫn còn nhiều vướng mắc, từ chính sách phân phối hàng mở giới hạn có khối ngoại, CBTT, cho tới bình đằng giữa một số nhà đầu tư trong và ngoài nước…

Bước qua tuổi 18, ghi nhận nỗ lực và một số kết quả đã đạt được, nhìn nhận và khắc phục điểm yếu, từng bước đã đi vào hoạt động một số cơ chế chuyển nhượng, quản lý, giám sát cũng như sản phẩm sẽ là một sốh duy nhất để đưa TTCK càng ngày càng phát triển vững mạnh, trở thành 1 kênh dẫn vốn trung – dài hạn cho doanh nghiệp, 1 kênh đầu tư hiệu quả cho dòng tiền của một số tổ chức, cá nhân trong nền kinh tế.

Bạn đang xem chuyên mục Blog Tai Chinh Bat Dong San ở Duanvincitygrandpark.net

COMMENTS

WORDPRESS: 0
DISQUS: